در خواست شما با موفقیت ثبت شد..
دانستنی‌های بذر و انواع آن - قسمت اول (اف اس پی مارکت)
+

بذر از جمله نهاده‌هایی است که بدون آن، کشت یک محصول و تکثیر آن معنا و مفهومی ندارد. اگرچه می‌توان با استفاده از یک بذر معمولی مزرعه‌ای را به زیر کشت برد، اما در اختیار داشتن یک بذر با شرایط کیفی مناسب و یا ممتاز، تضمین کننده برداشت یک محصول با ویژگی‌های مطلوب است. بنابر اصطلاح عوامانه به دانه یک گیاه بذر گفته می‌شود اما از نظر تعریف کشاورزی، هر واحد از بافت‌های یک گیاه که بتواند زمینه‌های ظهور و رشد یک گیاه جدید را ایجاد نماید به منزله یک بذر قلمداد می‌شود. از آنجایی که تکثیر گیاهان بنا بر ویژگی‌های بتانیکی، با روش‌های خاص و با کمک گرفتن از برخی اندام‌های گیاهان انجام می‌گیرد پس می‌توان سایر قسمت‌های پدید آورنده یک گیاه را نیز بذر نامید. به عنوان مثال، یک غده سیب زمینی و یا بخشی از آن که حامل جوانه است می‌تواند یک بذر باشد. بذر قسمتی از محصول دانه (غلات، حبوبات، ...)، غده (سیب زمینی)، ریشه (خارشتر آمریکایی، پیچک، زبان در قفا)، ریزوم یا ساقه خزنده زیرزمینی (زنبق، مرغ)، استولون یا ساقه خزنده روزمینی (توت فرنگی)، بنه (گلایول، زعفران)، ساقه (قلمه در نیشکر، مو، ...)، برگ (بگونیا، بنفشه آفریقایی)، پیاز (پیاز خوراکی) است که در خاک مزروعی می‌کارند تا جوانه بزند و پایه گیاهی را که باید زراعت تشکیل بدهد، بوجود آورد. دسترسی به بذر ارقام اصلاح شده گیاهان زراعی و دارای کیفیت بالا در کنار ماشین آلات مدرن، بهبود کودهای شیمیایی و روش‌های مناسب مبارزه با آفات و علف‌های هرز، انقلابی را در 50 سال گذشته در کشاورزی بوجود آورده است. صنعت بذر با گسترش توان تولید، افزایش راندمان، سرعت تولید ارقام جدید و حفظ خلوص ژنتیکی این ارقام، نقش حیاتی در این انقلاب برعهده داشت. نیاز کشاورزان به بذر، همه ساله افزایش می‌یابد. براساس برآوردهای بعمل آمده تنها کشاورزان آمریکای جنوبی سالیانه بالغ بر دوازده میلیون پوند (5443104 تن) بذر انواع گیاهان زراعی، سبزیجات، گیاهان و درختان را مصرف می‌کنند.

طبقات مختلف بذر:

هدف اصلی گواهی بذر، حفظ صفات ژنتیکی و خلوص بذر رقم‌های اصلاح شده محصول‌هایی است که مشخصات بهتری نسبت به محصول‌های مشابه خود دارند. بنابراین الگوی کلی گواهی بذر از اصلاح یک واریته جدید تا امکان بهره برداری اقتصادی از آن توسط کشاورز براساس قوانین CSGA می‌توان به شرح زیر خلاصه نمود:

1- بذر اولیه یا بذر اصلاح‌گر:

بذر اولیه به بذر و سایر اندام‌های رویشی گیاه اطلاق می‌شود که زیر نظر مستقیم به‌نژاد‌گر و با نظارت متخصصین اصلاح نباتات تولید می‌شود. دارای برچسب سفید رنگ بوده و مقدار آن بسیار ناچیز است و برای تولید بذر پایه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بعضی از مواقع نگهداری و ذخیره بذراولیه چندان آسان نمی‌باشد مانند تهیه بذر هیبرید اولیه. زیرا در صورت احتیاج مجدد به بذر اولیه بایستی لینه‌های خالصی که در تهیه بذر هیبرید بکار برده می‌شوند کشت گردیده و بذر هیبرید اولیه تهیه می‌شود.

2- بذر پایه یا سوپر الیت:

اولین بذری است که از کشت بذر اولیه تولید می‌گردد. این بذر زیر نظر اصلاح کننده یا موسسه مربوط ازدیاد می‌شود و مزرعه ازدیادی به مساحت 2 یا 3 هکتار می‌باشد. کشت بذر پایه ممکن است چندین بار تکرار شود بدین معنی که از بذر پایه دوباره تولید گردد. بذر پایه دارای برچسب کارت سفیدرنگ است. مقدار آن کم است و برای تولید بذر ثبت شده بکار می‌رود.

3- بذر ثبت شده یا مادری:

بذری است که از تکثیر بذر پایه بدست می‌آید. این بذر با نظارت کارشناسان بذر تولید می‌شود. بذر ثبت شده ممکن است چندین بار تهیه شود. بدین معنی که از بذر ثبت شده دوباره بذر ثبت شده تهیه گردد. هدف از این مرحله افزایش مقدار بذر قبل از تولید بذر گواهی شده می‌باشد. بذر ثبت شده به‌عنوان بذر تجاری در نظر گرفته نمی‌شود. بعضی از مؤسسات تهیه بذر گواهی شده مرحله تهیه بذر ثبت شده را حذف می‌نمایند. این بذر را برچسب یا کارت ارغوانی رنگ مشخص می‌کنند.

4- بذر گواهی شده:

بذر گواهی شده در حقیقت نتایج بذر پایه و یا بذر ثبت شده است و آخرین محصول برنامه گواهی بذر می‌باشد. در سطح وسیعی انجام می‌گیرد و معمولاً برعهده مؤسسات مربوط و یا کشاورزان خبره محول می‌شود.بذر گواهی شده باید دارای خصوصیاتی باشد که توسط مؤسسات گواهی کننده بذر تعیین شده است. این بذر دارای برچسب یا کارت آبی رنگ است. به مقدار فراوان و برای تولید انبوه محصولات زراعی قابل دسترس می‌باشد.

ماخذ: ماهنامه دام و کشت و صنعت. از بذور طبیعی تا هیبرید.

خواجه پور،م. اصول و مبانی زراعت./1393 انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان.

گروه کشاورزه اف اس پی مارکت