در خواست شما با موفقیت ثبت شد..
دانستنی‌های بذر و انواع آن - قسمت دوم (اف اس پی مارکت)
+

دانستنی‌های بذر و انواع آن - قسمت دوم (اف اس پی مارکت)

 

براساس تعریفی که در مورد بذور ارائه نمودیم، ضرورت دارد تا برخی از نکات برای در اختیار داشتن یک بذر واجد شرایط کافی به منظور داشتن یک محصول دارای ویژگی‌های کمی و کیفی را بدانیم. در حال حاضر، بذور به دو صورت بذرهای جمع آوری شده از محصول و نیز بذور گواهی شده در بازار وجود دارند.

قوه نامیه بذر، خلوص بذر و درصد جوانه زنی سه نکته‌ای هستند که در هنگام خرید بذر باید به آن‌ها توجه شود.

قوه نامیه بذر:

قوه نامیه در واقع حفظ دوره توانایی جوانه زنی یک بذر است. برخی از بذور مانند غلات می‌توانند تا سال‌های طولانی این توانایی را حفظ نمایند اما برخی دیگر از بذور و از جمله دانه‌های روغنی چنین ویژگی ندارند ولذا باید قبل از اقدام به کشت، از قوه نامیه و یا چگونگی توانایی تولید یک بوته جدید توسط آن بذر اطمینان داشت.

خلوص بذر:

بذر مورد استفاده باید عاری از مواد خارجی اضافی ، بذور آسیب دیده و شکسته و نیز آلوده به آفت و بیماری باشد. وجود هریک از این عوامل می‌تواند موجب بروز آسیب به محصول نهایی و از بین بردن زحمات و هزینه‌های انجام شده گردد.

درصد جوانه زنی:

یکی از نکاتی که اکثراً مورد بی‌توجهی کشاورزان و تحمیل خسارت به آن‌ها می‌گردد، استفاده از بذور کهنه، معیوب و فاقد درصد جوانه زنی مطلوب است. باید توجه داشت، چنانچه بذر یک محصول کمتر از 92 درصد توانایی جوانه زنی داشته باشد، بذر مطلوبی نیست و در واقع از همان ابتدا حدود 10 درصد از تمامی هزینه‌ها را از بین می‌برد.

بذر هیبرید چیست:

رقم هیبرید در واقع اشاره به بذر F1 دارد که از راه مستقیم از تلاقی دو والدی که از نظر ژنتیکی متفاوت هستند تولید می‌گردد. در این ارقام، صفات کیفی و مفید هر دو والد با هم ترکیب شده و منتج به پدیده‌ای به نام نیروی هیبریدی می‌گردد. این‌ها بذرهایی هستند که جهت تجلی برخی صفات مطلوب از پیوند دو گیاه کاملاً متفاوت بوجود آمده‌اند. استفاده از بذر اصلاح شده و جدید این گیاهان بهترین روش ممکن است. این بذرها ممکن است گیاهانی تولید کنند که نسبت به بیماری‌های بیشتری مقاوم باشد، میوه‌های بیشتری تولید کنند و نحوه برداشت راحت‌تری داشته باشند. ترکیب ژنتیکی این بذرها پس از یکبار تکثیر به شدت تغییر می‌کند. بذور جمع‌آوری شده از گیاهان هیبریدی برای کشت سال بعد مناسب نبوده و ممکن است همان گیاه اولیه را تولید نکنند.

همواره استفاده از بذر خوب یکی از دغدغه‌هایی بوده است، که کشاورزان در زمان شروع به کشت با آن دست و پنجه نرم می‌کرده‌اند. این که چه بذری را خریداری کنید، به عوامل زیر بستگی دارد:

  1. میزان سطح زیرکشت
  2. قیمت بذر
  3. آب و هوای منطقه
  4. مقاومت در برابر بیماری‌ها
  5. انبارمانی
  6. شکل و فرم میوه‌ تولیدی

اغلب رقم‌های هیبرید دارای فرم و شکل یکنواختی در طول مدت برداشت بوده و از نظر وزن هم اندازه مناسبی را دارا هستند.

بذور هیبرید را بشناسیم:

امروزه، به دلیل رشد سریع جمعیت و نیاز به مواد غذایی بیشتر، مبارزه با عوامل محدودکننده محصولات گیاهی مبدل به جنبشی جهانی گردیده تا به طرق مختلف جلو این عوامل گرفته شود. کمبود آب، خشکسالی‌های مکرر به ویژه در مناطق محروم، شور شدن اراضی، آفات و علف‌های هرز، نیاز به بذور پرمحصول و بسیاری موارد دیگر، محققان را بر آن داشته است تا هریک در رفع چنین معضلاتی کوشش به عمل آورند. در چند دهه اخیر و بنا بر پیشرفت‌های به دست آمده در دانش اصلاح نباتات، محققان کوشش کرده‌اند تا برخی از صفات را در گیاهان تقویت نموده و محصولات متفاوتی براساس شرایط اقلیمی،میزان آب، جنس خاک و نیاز مصرف جوامع تولید نمایند. حاصل چنین فعالیت‌هایی به دست آوردن بذور هیبرید بود که هم اکنون در سرتاسر جهان از آن‌ها استفاده می‌شود.

شاخصه‌های یک بذر هیبرید: یک بذر هیبرید توسط موسساتی خاص، در شرایط کاملا کنترل شده از نظر گرده افشانی، از ادغام صفات دو گونه گیاهی هم خانواده تولید می‌شود.هدف از این کار، قرار دادن دو صفت متفاوت برروی یک گیاه است. به عنوان مثال، امکان دارد یک گوجه فرنگی نسبت به شرایط کم آبی مقاوم بوده و گوجه فرنگی دیگری دارای صفت پر محصولی باشد. از ادغام این دو صفت می‌توان یک گوجه فرنگی پرمحصول که نسبت به کم‌آبی مقاوم است، در اختیار داشت. دستیابی به چنین گیاهی از طریق کنترل گرده‌افشانی در شرایطی ویژه و مراقبت‌های خاص امکان‌پذیر است. انواع گندم مقاوم به ورس و زنگ گندم، جو مقاوم به شوری و کم‌آبی، ذرت‌های زودرس و میان‌رس و بسیاری محصولات دیگر از جمله گیاهانی هستند که از بذور هیبرید به‌دست می‌ایند.

نکته بسیار مهم در مورد بذور هیبرید آن است که نمی‌توان از بذر آن برای کشت مجدد استفاده کرد و اصطلاحاً یکبار مصرف هستند. موضوع دیگر گران بودن چنین بذرهایی است که ناشی از هزینه‌های مصرف شده در روند تهیه آن‌ها می‌باشد. همچنین محدودیت در انواع آن‌ها، انتخاببذر مورد نظر را با مشکل مواجه می‌کند به دلیل تولید محصول مناسب، در دهه 1990 تقریباً 95 درصد کشاورزان کشورهای توسعه یافته و 40 درصد کشاورزان ممالک جهان سوم از بذور هیبرید استفاده می‌کرده‌اند که این اعداد و ارقام همچنان جایگاه بالایی در استفاده از این بذور داشته و در حال حاضر تقریباً اکثر کشاورزان ایرانی این گونه بذور را به کار می‌برند.

ماخذ: ماهنامه دام و کشت و صنعت. از بذور طبیعی تا هیبرید

خواجه پور،م. اصول و مبانی زراعت./ 1393 انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان.

گروه کشاورزی اف اس پی مارکت