جوانه زنی بذر یکی از مراحل حیاتی در چرخه زندگی گیاهان است که تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد. یکی از این عوامل، دما است که نقش بسیار مهمی در سرعت و درصد جوانه زنی بذرها ایفا می کند. در این مقاله، به بررسی درجه حرارت لازم برای جوانه زنی بذر در فصل های سرد و گرم می پردازیم و دو جدول مفید در این زمینه ارائه خواهیم داد.
اهمیت دما در جوانه زنی بذر
دما به عنوان یکی از عوامل محیطی کلیدی، تأثیر زیادی بر روی فرآیند جوانه زنی دارد. هر گونه گیاهی نیاز به دماهای خاصی برای جوانه زنی دارد که این دماها به دو دسته کلی تقسیم میشوند: دماهای مناسب برای فصل گرم و دماهای مناسب برای فصل سرد.
دماهای مناسب برای جوانه زنی در فصل گرم

بسیاری از بذرها در دماهای بالاتر از 15 درجه سانتیگراد به خوبی جوانه میزنند. به عنوان مثال، بذر گوجه فرنگی برای جوانه زنی به دماهای بین 15 تا 40 درجه سانتیگراد نیاز دارد. در جدول زیر، برخی از بذرهای مناسب برای فصل گرم و دماهای لازم برای جوانه زنی آنها آورده شده است:
گیاه | حداقل – حداکثر | مطلوب |
بادمجان | 40-15 | 29 |
بامیه | 35-15 | 35 |
خیار سبز | 40-15 | 35 |
گوجه فرنگی | 40-15 | 30 |
لوبیا چشم بلبلی | 40-17 | 35 |
طالبی | 40-15 | 32 |
انواع فلفل | 35=15 | 30 |
کدو تنبل | 38-15 | 35 |
کدو سبز | 38-15 | 35 |
هندوانه | 40-15 | 35 |
ریحان | 40-15 | 35 |
مرزه | 40-17 | 35 |
ذرت شیرین | 40-10 | 35 |
دماهای مناسب برای جوانه زنی در فصل سرد

در فصل سرد، بذرها به دماهای پایین تری نیاز دارند. به عنوان مثال، بذر اسفناج تنها در دماهای بین 5 تا 25 درجه سانتی گراد جوانه می زند. جدول زیر دماهای لازم برای جوانه زنی برخی از بذرها در فصل سرد را نشان می دهد:
گیاه | حداقل – حداکثر | مطلوب |
اسفناج | 25-5 | 22-20 |
پیاز و سیر | 35-12 | 26-24 |
تربچه | 28-7 | 27-25 |
باقلا سبز | 28-17 | 28 |
ترب | 30-7 | 25 |
تره فرنگی | 30-4 | 25 |
جعفری | 35-4 | 30-25 |
گشنیز | 32-4 | 30-25 |
شلغم | 35-4 | 20-25 |
انواع کدو | 38-4 | 30-28 |
نخود فرنگی | 20-4 | 24-22 |
چغندر لبویی و برگی | 35-4 | 30-27 |
کاهو | 35-2 | 25-22 |
کرفس | 29-4 | 25-22 |
هویچ | 35-4 | 26-28 |
عوامل مؤثر بر جوانه زنی
علاوه بر دما، عوامل دیگری نیز بر جوانه زنی بذر تأثیر گذارند که شامل رطوبت، اکسیژن و نور می باشند. برای جوانه زنی موفق، بذرها نیاز به رطوبت کافی دارند تا پوسته آن ها نرم شود و متابولیسم داخلی آن ها فعال گردد. همچنین، اکسیژن برای سوزاندن قندها و تولید انرژی لازم است.
نتیجه گیری
در نهایت، انتخاب دماهای مناسب برای جوانه زنی بذرها در فصل های مختلف می تواند تأثیر زیادی بر روی رشد و توسعه گیاهان داشته باشد. با توجه به جداول ارائه شده، کشاورزان و باغبانان می توانند برنامه ریزی بهتری برای کاشت بذرها داشته باشند و از جوانه زنی بهینه بهره مند شوند.
رامین ظریفیان